Archive for the ‘denken’ Category

Evolutie van ideeën

dinsdag, maart 29th, 2016

evolutie-van-ideeen-citaat-taleb

Als Taleb in het voorgaande citaat gelijk heeft en de evolutie van ideeën vindt pas plaats met het overleven of overlijden van de dragers van die ideeën, dan kunnen er generaties overheen gaan voor oude ideeën echt zijn verdwenen.

Of heeft hij ongelijk?!

Ideeën overleven soms ook omdat ze geen kwaad kunnen. Dat klopt. Vervlogen ideeën kunnen zo maar weer opnieuw opvlammen. Dit geldt meer voor ideeën, dan voor de toevallige mutaties die de evolutie in de natuur voeden. Ideeën liggen niet alleen vast in de mensen die deze ideeën meedragen, maar ook op allerlei informatiedragers. Ideeën lijken maar niet uit te kunnen sterven. Soms worden ze een poosje vergeten, en opeens pikt iemand ze weer op.
Is de maatschappij zo verweven geraakt dat zelfs de meest abjecte ideeën zodoende beschermd worden? Missen we wellicht juist het reinigende effect van de evolutie? In de natuur sterven vele soorten uit. Menselijke voorwerpen en ideeën hebben echter de neiging om maar niet te willen verdwijnen (lees ook: “De toekomst”). Hoe komt dit?

Veel ideeën zijn niet onderscheidend genoeg. Dus leveren ze geen voor- of nadeel op. Dat soort ideeën overleeft ook. Net als allerlei zaken in de natuur overleven die geen enkel voordeel meer opleveren, maar ook geen nadeel. Ons stuitje bijvoorbeeld.
Veel voorwerpen blijven voortbestaan. Er zijn voldoende niches waarbinnen ze kunnen overleven, biotopen waarin ze floreren. Vaak als nostalgisch voorwerp, als decoratie.
Mensen houden de geschiedenis vast. Ideeën die echt beter zijn, zoals samenwerking tussen landen (de EU bijvoorbeeld) of vrede vertonen zelf weinig glans. Mensen vertonen een hang naar het sensationele. Daardoor gaan niet-spectaculaire, maar waardevolle ideeën soms verloren.
Mensen vertonen een hang naar uitgesproken denkbeelden, naar het gemakkelijk begrijpbare. De nuance verliest het daarvan.

Ideeën op zich vertonen biologisch gezien onvoldoende voor- of nadeel.

Bedrijven in een markt zijn aan evolutionaire processen onderworpen. Ideeën die deze bedrijven drijven, hebben effect op hun vermogen te overleven en op hun kansen op succes.
Die ideeën zijn, gezien het voorgaande, kwetsbaar. Want ook voor bedrijven geldt dat waardevolle ideeën vaak niet spectaculair, nauwelijks benoembaar zijn en daardoor snel veronachtzaamd worden.
Veel theorieën zijn op zich voor bedrijven niet schadelijk. Hooguit kan je stellen dat ze veel managementaandacht en middelen vergen. Dat vormt een nadeel.

Wat zijn de evolutionaire drijvers van bedrijven? Nou, bijvoorbeeld:
• Creativiteit
• Lef
• Beweeglijkheid
• Flexibiliteit

Maar, een uitstekend product met een langdurige aanhoudende vraag tegen een redelijke prijs, dat werkt ook positief.

Mensen hebben geen collectief geheugen. Bovendien worden herinneringen in de loop van de tijd slechter onthouden, ze worden vager en vager. De herinnering aan de oorlog voorkomt een tijdje de volgende oorlog. Maar, als hij verzwakt, en als hij bij jongeren ontbreekt, dan slaat de vlam gewoon weer in de pan.

Ik besef het. Dit is geen opbeurend verhaal.

Boekbespreking: “Antifragile

Emergence van ideeën

zondag, maart 27th, 2016

emergence-van-ideeen-citaat-popper

Hoe dringt nieuwe kennis door in de inner crowd, de smalle en de brede massa? Iets raakt in kleine kring bekend en wordt binnen die kring evident. Het kost tijd voor er een grotere kring ontstaat waarbinnen die evidentie leeft. Dan komt de kennis in handboeken en schoolboeken terecht. Daarna leert iedereen het op die manier en wordt het common sense of common knowledge.

Maar, dat wil nog niet zeggen dat alle beste ideeën het tot het niveau van common sense/knowledge brengen. Ook wil het niet zeggen dat de common knowledge juist is.

Hele goede ideeën kunnen verloren gaan door geloof in iets dat tot schijnbaar betere ideeën leidt.
Dat die ideeën niet beter waren komt nooit meer aan het licht, simpelweg omdat de oude ideeën uit het algemene bewustzijn zijn verdwenen.
Zo kunnen ook waanideeën bij grote groepen mensen postvatten.
De confrontatie blijft uit. Want wat onbekend is (ofwel: uit het collectieve bewustzijn verdreven) wordt nooit vergeleken met datgene wat wel bekend is. Dat kan namelijk niet, anders was het onbekende, de verloren kennis, niet onbekend.

schema

Het aantal kenners en toepassers wordt steeds groter. Het wordt moeilijker om nieuwe ideeën te introduceren die in de plaats van de oude zouden moeten komen. Hoe meer we met zijn allen (menen te) weten, hoe meer ideeën vastroesten? Ze worden onbekritiseerd doorgegeven. Ze krijgen alle kans om zich voort te planeten binnen de groep aanhangers. Kennis is incestueus.

Maakbaarheid complottheoretici

woensdag, maart 23rd, 2016

IS
Je zou zeggen dat wantrouwen en goedgelovigheid elkaar uitsluiten. Maar…
Er zijn mensen die zo wantrouwig tegenover de “officiële” berichtgeving staan dat ze de meest onwaarschijnlijke complottheorieën voor zoete koek slikken. Dat is heel vreemd, toch?
Veel van die theorieën zijn echt zo onwaarschijnlijk dat je wel heel goedgelovig moet zijn, wil je daarin geloven.

Complottheoretici tonen het meest ultieme geloof in maakbaarheid. Zij geloven in de meest onwaarschijnlijke, maar nog net (be)denkbare zaken. Hier doet het er even niet toe dat ze een lawine aan feiten die de gangbare visie op een gebeurtenis ondersteunen negeren. Nee, juist het meest onaannemelijke en onbewijsbare wordt als waarheid aangenomen. Inderdaad: ondanks de uiterst geringe waarschijnlijkheid.

Op 12 oktober 2014 stond in de column van Bas Heijne het volgende:

Afgelopen week nam ik deel aan een literair festival op Bali – leerzaam, niet alleen vanuit het oogpunt van de literatuur. Ik sprak een schrijver die er vast van overtuigd was geraakt dat de MH17 uit de lucht was geschoten door Oekraïense gevechtsvliegtuigen. Hij had bewijzen op internet gezien. Motief? De pro-Russische separatisten in een kwaad daglicht stellen. Sprak dat niet vanzelf? Even daarna verkondigde een vriendelijke Brit die in Maleisië woonde hetzelfde, alleen om een totaal andere reden: het was een foutje geweest, de Oekraïners hadden de MH17 voor het regeringsvliegtuig van Poetin aangezien.

„En IS is een uitvinding van de CIA?”, merkte ik op. Zeker, sprak de man, een beetje verbaasd. Maar dat wist toch iedereen?

En dat is mijn punt in dit stukje. Als je kan geloven dat je als dat vermaledijde Amerika jonge mensen uit de islamitische wereld zo ver kan krijgen dat zij voor jou de strijd aangaan, dan… Ja, dan is je geloof in maakbaarheid volstrekt ongebroken.

Yasmina Haifi is zo iemand. Het idee dat Zionisten (die zijn nog erger dan Amerikanen, althans in de ogen van veel mensen uit de Arabische wereld) jonge islamieten voor hun karretje kunnen spannen…

Tja, dat is waar geloof. Waar geloof in maakbaarheid, althans.

Falsificaties van managementliteratuur

vrijdag, januari 29th, 2016

popper-management-witte-zwanen

In “De goeroes en Popper” schreef ik al over de wetenschappelijke onhoudbaarheid van veel managementtheorieën. Een veelgebruikte categorie in de managementliteratuur bestaat uit de volgende opbouw:
• Identificatie van een aantal buitengewoon presterende bedrijven (of leiders daarvan);
• Identificatie van overeenkomende kenmerken van deze bedrijven (of van de leiders daarvan);
• Conclusie dat de geïdentificeerde kenmerken dan wel de kenmerken moeten zijn die deze bedrijven (of leiders daarvan) succesvol maken.

Helaas, dit is een ondeugdelijke redeneerlijn. Op basis van een eindig aantal waarnemingen kan nooit een algemene uitspraak worden geverifieerd.

Een voorbeeld, je kan in je leven wel honderdduizend witte zwanen hebben gezien en daardoor van mening zijn dat alle(!) zwanen wit zijn, tot je die eerste zwarte zwaan ziet. Weg is je algemene regel.

Ga eens na hoeveel boeken of artikelen je hebt gelezen met de voorgaande redeneerlijn. Ze zitten altijd bezijden de waarheid. De algemene redenering is doorgaans gemakkelijk te falsifiëren. Je hoeft maar één bedrijf (of leider daarvan) voor ogen te halen dat over dezelfde kenmerken als de bejubelde bedrijven beschikt, maar dat niet succesvol is, en weg is je theorie.

Veel bedrijven (of leiders daarvan. Ik blijf het maar herhalen) die in genoemde boeken zijn bejubeld blijken binnen kortere of langere tijd na verschijnen van het betreffende boek afgedaald te zijn naar de middelmaat of erger.

Dat is overigens verklaarbaar met een bekende wetmatigheid, namelijk die van de regressie naar het gemiddelde. Uitschieters naar boven (maar ook naar beneden) blijven zelden heel lang ver boven (of onder) het gemiddelde. De kans dat uitschieters meer naar het gemiddelde toe bewegen dan daarvan vandaan te blijven is namelijk per definitie veel groter.

Genegeerde ideeën

maandag, januari 11th, 2016

citaat-bryson

Ik heb op dit weblog al eerder aandacht besteed aan het ontstaan van kennis en vooral aan het gegeven dat we vaak gebruik maken van achterhaalde kennis (lees: “Kennis is consensus, en veelal achterhaald”).

Bill Bryson verwoordt in het bovenstaande citaat wel heel mooi hoe nieuwe ideeën volledig genegeerd kunnen worden.

Bron citaat: Bill Bryson, “A Short History of Nearly Everything“.

Lees ook: “Aderlatingen”.

De goeroes en Popper

zaterdag, januari 9th, 2016

citaat-popperHet bovenstaande citaat uit “De groei van kennis” van Popper heeft nogal wat implicaties voor veel managementtheorieën. Organisaties zijn uiterst complexe entiteiten die bevolkt zijn met vele actoren die allemaal anders zijn. Of, anders gezegd, er zijn geen twee mensen in een organisatie gelijk, al die mensen zijn verbonden doordat ze werken voor iets gezamenlijks. Als er geen twee mensen gelijk zijn, dan zullen die mensen anders reageren op prikkels uit hun omgeving. Ze zullen niet allemaal verschillend reageren op dezelfde prikkel, maar de kans dat alle mensen hetzelfde reageren is uiterst gering. Bij grote aantallen mensen is die kans zelfs nihil.

Er zijn, zoals gezegd, geen twee mensen in een organisatie gelijk, dit impliceert dat bij iedere managementhandeling het vrijwel onmogelijk is dat alle mensen die effecten van een dergelijke handeling ervaren hetzelfde zullen reageren.

Veel managementtheorieën bestaan uit “to do’s”. De teneur is daarbij “doe …, want dan zal … Waarbij uiteraard altijd een positief effect volgt.

Wel, dat laatste is dus niet rationeel conform Poppers ideeën. Een theorie krijgt bij Popper pas een karakter van waarheid, als en zolang je er niet in slaagt die theorie te falsifiëren. En heel veel managementtheorieën zijn juist erg makkelijk te falsifiëren. Immers, door de enorme diversiteit aan actoren binnen een organisatie, zal er bij iedere “doe dit” altijd wel iemand zijn waarbij het beoogde effect niet optreedt. Daarmee is de theorie gefalsifieerd.

Nou stelt Popper elders weliswaar dat iedere theorie ondanks dat deze is gefalsifieerd nog steeds een geschikt werkingsgebied kan hebben. Maar, dat neemt niet weg, dat veel managementtheorieën een veel grotere broek aantrekken dan wetenschappelijk aanvaardbaar is.

Het is goed om dit in het achterhoofd te houden bij het lezen van managementgoeroes. Wat zij schrijven is zelden wetenschappelijk te staven!

De groei van kennis” bij bol.com.

De verlerende organisatie

woensdag, september 23rd, 2015

verlerende-organisatie-boeken

In “Nog een illusie: de lerende organisatie” betoogde ik dat de lerende organisatie eigenlijk niet meer is dan een overlevende organisatie en dat leren gebaseerd is op individueel leren van medewerkers. Bovendien verleert een organisatie veel door het vertrek van ervaren medewerkers. Nieuwe medewerkers brengen wel nieuwe kennis binnen, maar minder ervaring.

Een bijkomend nadeel is dat die nieuwe medewerkers vaak schoolverlaters zijn. Vaak wordt gesteld dat die nieuwe medewerkers de nieuwste kennis mee brengen. Daar zijn wel kanttekeningen bij te plaatsen. Ten eerste ijlt kennis altijd na, het is zeker geen uitgemaakte zaak dat de nieuwste kennis op universiteiten (en andere scholen) tot stand komt, vaak ontstaat die kennis elders. Voordat nieuwe kennis in schoolboeken landt, gaat er meestal enige tijd overheen.

Daarnaast krijgen studenten heel veel stof voor hun kiezen waarvan slechts een deel relevant is. Dat kan ook niet anders. Studenten gaan immers na hun studie allerlei verschillende richtingen van een vakgebied in. De veelheid aan stof, de breedte daarvan impliceert wel dat de diepgang niet altijd even groot is en sowieso dat de kennis niet heel diep gaat. De lestijd kan immers maar één keer besteed worden.

Dan nog een laatste nadeel. De schoolse kennis, is nog niet in de praktijk ervaren. De praktijk is doorgaans weerbarstiger dan de theorie. Jonge onervaren mensen kijken vaak naïef tegen de werkelijkheid aan. Hen met die kennis aan de slag laten gaan zonder begeleiding is een risico.

Dus, als de ervaring de deur uit gaat, dan kan je er wel de (bijna) nieuwste schoolse kennis voor terug krijgen door schoolverlaters aan te trekken. Maar, dat is geen verrijking. Nee, het is en blijft per saldo een verlies.

De Paranoïd Kritische Methode

donderdag, december 4th, 2014

meditation-on-the-harp

In “Delirious New York” bespreekt Rem Koolhaas de Paranoid-Critical Method. Dat is kort gezegd een “methodiek” om aan het onlogische, het niet-bestaanbare, een bepaalde logica te verlenen. Koolhaas gebruikte als voorbeeld de schilderijen van Salvador Dali, de bedenker van de methode. Dali schildert menselijke figuren met enorme uitstulpende lichaamsdelen. Dat wijkt sterk af van de werkelijkheid zoals wij die kennen. Dali stut deze lichaamsdelen met houten staken. Dat verleent het geheel een aura van werkelijkheid. Het blijft surrealistisch, zeker. Maar, het onbestaanbare krijgt toch een eigen legitimiteit. Het wordt binnen een specifieke context, bestaanbaar. Logisch aanvaardbaar. Het is denkbaar en daardoor voor ons gerationaliseerd. Veel kunst is op dit principe gebaseerd. Boeken en films in het fantasy genre, in de magisch realistische traditie en in de wereld van de science fiction werken op basis van dit principe.

Wat u zich wellicht niet realiseert is dat u en uw medemensen dezelfde methodiek ook voortdurend in de dagelijkse werkelijkheid hanteren. Ons vermogen om met de werkelijkheid om te gaan en deze rationeel te benaderen is zeer gering. De werkelijkheid is verwarrend, we worden dagelijks overspoeld met heel veel informatie en daarin moeten we ons een weg zien te vinden. We moeten bepalen hoe te handelen, hoe te denken. Veel mensen hanteren als antwoord onbewust een wereldbeeld dat een gigantische versimpeling van de werkelijkheid is. Zij zien overal bevestiging van hun meningen en ideeën. Bewijzen die er tegen pleiten negeren zij.

Een sterk voorbeeld hiervan stond onlangs in NRC. Er werd een Nederlandse jongen geïnterviewd die aan het sparen was om naar het kalifaat van IS te reizen. Voor hem een soort heilstaat. Hij hield ondanks de gruweldaden van IS vol dat de islam vreedzaam was en dat IS geen onschuldige slachtoffers zou maken. Op de vraag van de journalist of bij de onthoofdingen van journalisten door IS dan geen sprake was van onschuldige slachtoffers wist de jongeman dit keurig in zijn wereldbeeld in te passen. Het waren immers gevangen. Daarmee was alles gezegd!


Een extreem voorbeeld. Zeker. Maar in onschuldiger varianten om ons heen wordt de paranoïde kritische methode voortdurend gehanteerd. Rationaliteit is zeldzamer dan je denkt!

Logica uit het verleden

dinsdag, oktober 28th, 2014

Logica

Boekbespreking “The Black Swan.

The Black Swan” bij managementboek.nl en bij bol.com.

Nieuwe ideeën?

dinsdag, mei 27th, 2014

Het duurt lang voor nieuwe ideeën post vatten. Het duurt nog langer voor nieuwe ideeën in de tekstboeken van de scholen landen. En tegen die tijd blijken veel van die nieuwe ideeën achterhaald. Ze zijn verouderd. Vrijwel iedereen leeft op basis van verouderde kennis. Je zou kunnen zeggen: niet erg, want via internet kan je altijd de laatste kennis vinden. Dat is juist, maar we weten niet wat we niet vinden. We hebben altijd blinde vlekken omdat de laatste kennis ons ontgaat. Of omdat die kennis pas op de veertigste pagina van je google- zoekresultaten staat. En zover komen we nooit!
Daarnaast is het ondoenlijk naar de laatste kennis te gaan zoeken op momenten dat we moeten handelen. Ons handelen is dus vrijwel altijd gebaseerd op verouderde kennis.