Animal Spirits

1001004006538733Gelezen: Akerlof, G. & R. Shiller, Animal Spirits. Hoe instincten in de mens de economie sturen, Business Contact, 2009

Soms kan een boek heel kort worden samengevat. In de slotalinea van hun boeiende boek doen Akerlof en Shiller dat zelf:

Onze stellingname in dit boek is dat de werking van de economie, en de rol van de overheid daarin, niet beschreven kan worden door uitsluitend rekening te houden met economische motieven.

Daar gaat het boek dus over. Achter dat ene zinnetje schuilt een rijkdom aan ideeën en informatie.

Animal Spirits
De auteurs vragen aandacht voor de animal spirits die ons gedrag en daarmee uiteindelijk ook economische fenomenen verklaren. Zij constateren het bestaan van animal spirits ook al door Keynes werd onderkend, maar dat diens volgelingen juist die aspecten uit diens theorie verdreven.
Akerlof en Shiller beschrijven accuraat hoe onzinnig een economische theorie is, waarin geen rekening wordt gehouden met animal spirits. Eigenlijk is het ongelooflijk, dat zoveel economen (en andere mensen), sinds Adam Smith, zolang geloofden dat consumenten louter rationeel handelden. Het idee van de rekenende consument is toch eigenlijk helemaal niet aannemelijk? We kennen toch zelf allerlei voorbeelden uit onze omgeving van irrationeel consumentengedrag?
Wat is er berekenend aan de keuze voor luxe goederen? Zeker bij mensen met een laag inkomen. En toch zie je dat zelfs mensen met lage inkomens maar wat graag luxe goederen aanschaffen. Soms op de pof, tot hun schade; niet in hun voordeel. Wat is daar berekenend aan? In het boek vind je vele voorbeelden die de theorie van de homo economicus onderuit halen.

De animal spirits die in het boek worden onderscheiden kunnen met de volgende steekwoorden worden gekenmerkt:
• vertrouwen;
• redelijkheid en eerlijkheid;
• verlokking van asociaal en corrupt gedrag;
• de geldillusie;
• het besef van onze verwevenheid met de levens van anderen.

Het voert te ver om hier diep op al deze zaken in te gaan. In het boek wordt minimaal een hoofdstuk lang aandacht aan ieder van deze fenomenen op zich besteed. Ik ga hierna slechts fragmentarisch op enkele zaken nader in.

Geldillusie
Bij de meeste van de hierboven genoemde steekwoorden zult u zich een voorstelling kunnen maken. Geldillusie is een wat onbekender begrip. Met geldillusie wordt bedoeld dat bij beslissingen gerekend wordt met nominale geldwaarden. Oftewel met de waarde van het geld die het nu heeft, en dat dus geen rekening wordt gehouden met verschijnselen als inflatie en de waardeopbouw als gevolg van rente. Hierdoor komen mensen regelmatig tot hele vreemd, irrationele, beslissingen.

Impact van animal spirits
Als voorbeeld wat animal spirits kunnen betekenen voor de economie, hun impact, hierbij een citaat:

Net zoals ziekten zich verspreiden door besmetting, geldt dat ook voor vertrouwen, of het gebrek daaraan. Vertrouwen, of het gebrek daaraan, kan zelfs even besmettelijk zijn als welke ziekte dan ook. Epidemieën van vertrouwen of epidemieën van pessimisme kunnen op mysterieuze wijze ontstaan domweg doordat er een verandering is opgetreden in de besmettingsgraad van bepaalde denkmodellen.

Irrationeel gedrag en de economische wetenschap
De economische wetenschap heeft in haar streven naar wetenschappelijkheid, de theorie rationeler gemaakt dan op basis van menselijk gedrag aanvaardbaar is. Zij nam rationeel menselijk gedrag en het economisch handelen van individuen als uitgangspunt. Akerlof en Shiller tonen aan dat veel menselijk gedrag niet erg rationeel is en dat mensen meestal helemaal niet economisch handelen. Zij betogen overtuigend dat een volwaardige economische wetenschap zich juist ook van dat niet economische handelen en van dat irrationele gedrag rekenschap moet geven om geloofwaardig en vooral ook bruikbaar te zijn.

Akerlof en Shiller geven prachtige voorbeelden van irrationeel menselijk gedrag. Voorbeelden waarbij het bedrag van wat mensen voor een zelfde product over hebben, afhangt van de omstandigheden. Terwijl je zou zeggen dat “een waarde” gewoon “een waarde” is. Dit soort zaken is uitermate vlot geschreven, lekker leesbaar. Er valt genoeg te (glim)lachen.

Hypotheekcrisis
In de huidige economische situatie behoeft het nauwelijks betoog dat gebrek aan vertrouwen een van de redenen is dat de mensen hun hand op de knip houden waardoor er maar geen herstel wil optreden. Dit, en andere animale aspecten in ons handelen komen in het boek aan de orde. Ook de hypotheekcrisis wordt behandeld. Een citaat:

Zoals we al zagen, was er een economisch evenwicht dat de kopers van haarlemmeroliehuizen verbond met de kopers van haarlemmeroliehypotheken waarmee ze gefinancierd waren.

In Amerika werden welbewust hypotheken (sub-prime) verkocht aan mensen die de lasten niet konden dragen, zeker niet op de langere termijn. De kopers van deze hypotheken handelden niet erg rationeel, de hypotheekverstrekkers echter ook niet.

Kapitalisme
De auteurs zijn absolute voorstanders van het kapitalistische systeem. Ze onderkennen daarbij wel dat als je de binnen het kapitalisme werkende krachten niet beteugeld, het kapitalisme uiteindelijk niet de voorspoed brengt, die wenselijk is. Daarom zijn er regels nodig, daarom is overheidsingrijpen regelmatig nodig. Een realistische standpunt, dunkt mij.

Slot
Ik heb geen economie gestudeerd. Ik kan daardoor moeilijk beoordelen hoe economen tegen dit boek aankijken. Ik kan wel stellen dat het betoog erg overtuigend en aannemelijk is. En, het leest ook nog prettig. De wat lukraak gekozen voorbeelden in deze bespreking geven daarvan hopelijk enigszins een beeld.

Wat mij betreft: voor iedereen die iets van de economie wil begrijpen is dit boek een absolute aanrader!

Dit boek bij Managementboek (NL) en bij Bol.com (NL) en (EN)

Tags: , , ,

Comments are closed.