De teloorgang van het intellect

np-015-20121020-1522-de-teloorgang-van-het-intellect

“Denken, daar krijg je koppijn van”. Ooit gelezen in een krant. Een straatinterview met een tiener. Kenmerkend voor een groot deel van onze natie.

Ooit waren de notabelen aan de macht. In het algemeen mensen die een beetje hadden doorgeleerd. Hen viel respect ten deel. Ooit waren er idealen en streefde links en rechts, kerks of niet, naar de verheffing van de mens. Dat was ooit. Dat is niet nu.
En, dat is wellicht zelfs niet “beter” of “slechter”. Dat was anders. Anders dan nu.

In Cambodja heerste ooit (en nog niet zo lang geleden) een waar schrikbewind. De Rode Khmer streefde een maatschappij na van en voor arbeiders, landarbeiders in hun ideaal. Iedereen die zo´n maatschappij in de weg stond moest het ontgelden. De intelligentsia waren de grootste bedreiging. Iedereen die iets had geleerd werd tot dwangarbeid veroordeeld, gemarteld en uiteindelijk vermoord. In de ogen van de Rode Khmer was dat niet meer dan een sanitaire daad. Een bril was al genoeg om iemand van intelligentie te verdenken. Beter goed opgeruimd dan een enkele gevaarlijke kiem te laten voortbestaan moeten de Rode Khmer hebben gedacht. Dus schoonmaken die maatschappij. Iedereen die er niet in past ruimen we netjes op.

In onze eigen maatschappij treden voornoemde extremiteiten niet op. Een aantal ontwikkelingen leidt echter wel degelijk tot het buitenspel zetten van het intellect.

Er is een tendens te onderkennen naar snelheid en vermaak. Volgens Maslow werkt de mens, die over alle noodzakelijke zaken uit zijn behoeftepiramide beschikt, aan zijn persoonlijke ontwikkeling. Typisch de gedachte van een intellectueel. Kijkend naar de wereld om ons heen moet ik helaas constateren dat hij ongelijk heeft. De mens die al zijn primaire levensbehoeften ingevuld ziet verveelt zich als hij geen verstrooiing op zijn pad vindt. Vermaak is het hoogste goed!
De televisie is gevuld met vermaak. Praatprogramma´s en actualiteitenrubrieken hebben zo´n hoge snelheid gekregen dat diepgang onmogelijk is geworden. “Ouderwetse” documentaires worden pas na elven uitgezonden. Kranten staan vol snelle koppen. De radio is gevuld met muziek en, bij de populairste zenders, meestal oeverloos, geouwehoer. Twitter reduceert boodschappen tot 140 tekens.

Wie dat wil, kan zich van ’s ochtends vroeg tot ’s avond laat aan pulp laven. De grote massa doet dat ook. Een kritische noot waar niemand omheen kon in de tijd dat er nog maar één of twee televisiezenders waren wordt nu alleen nog gezien en gehoord voor degenen die daar al in geïnteresseerd waren. Dat zijn nou net diegenen die al kritisch waren. Pulp en populisme bepalen dus het referentiekader van de massa.
Ergerlijk is dat de politiek van de publieke zenders vervolgens ook nog eens hoge kijkcijfers eist, waardoor die zenders zich ook tot de massa moeten gaan richten. En, hoe doe je dat? Inderdaad: met pulp.

Natuurlijk zijn er uitzonderingen. Ook de intellectueel is een doelgroep en marketingtechnisch een interessante. Ook voor die doelgroep is een niche ingeruimd. Daarmee mag hij het doen. Hij en zijn kornuiten. Want, de grote mainstream is niet geïnteresseerd in de gedachten van die zonderlinge kleine groep intellectuelen.

Zelfs de oude omroepen moeten eraan geloven. Ze zijn overgeleverd aan een horizontale programmering waarbinnen slechts spaarzaam een eigen geluid mogelijk is. Bovendien wordt van omroepen verwacht dat ze kijkers trekken. Kwaliteit wordt niet beoordeeld, ook niet gewaardeerd. De omvang van het aantal kijkers is de maatstaf voor het voortbestaan.

De massa is niet arm meer, maar heeft alles en is (mede daardoor) zeer interessant. Het is een belangrijke doelgroep geworden. Wat heet! Alles richt zich op die massa. Doe je het bij de massa goed, dan doe je het financieel goed of je trekt meer stemmers(zoals voor politici geldt).

Studenten zijn alleen geïnteresseerd in het eindresultaat, de voldoende, het diploma. Ze willen liefst proefexamens oefenen om gemakkelijk goed te scoren. Dat van een universitair student ook nieuwsgierigheid verwacht mag worden komt bij deze generatie zelden op.

Politieke partijen zetten mensen niet langer op hun kieslijst vanwege hun kwaliteiten, maar omdat ze er jong en goed uitzien of omdat ze gemakkelijk praten. Of het hout snijdt wat ze zeggen doet er minder toe. Kamerleden die te oud worden vliegen eruit, ondanks hun kennis en ervaring. Ze zijn te oud om het publiek nog aan te spreken.
Politici moeten leuk zijn, vermaak bieden.

Wat elitair was wordt steeds elitairder. De massa pikt dat niet. “Wat denken ze wel? Wie denken ze wel dat ze zijn?” Het gevolg is dat het elitaire steeds verder wordt weggestopt voor de massa. Het elitaire wordt steeds elitairder. En daardoor steeds verdachter. En…

De pers schrijft over topmannen van multinationals dat het grijze muizen zijn. Want, zelfs de “serieuze” economische pers vindt dat topmannen moeten vermaken, kennelijk.

Ik zie geen tegenbeweging. Als die er niet is, dan zet dit allemaal door. Intellect, goed doordacht denken, wordt dan met de dag irrelevanter. Nergens wordt van geleerd. De ene dwaling wordt overtroffen door de andere fout. Geeft niet, want rampen zijn vermaak. We slachten wat bestuurders af en dwalen verder.

We glijden af…

Tags: , ,

Comments are closed.