Evolutie en voorspelbaarheid

Evolutie-het-oude-beeld
Contingentie
Wonderlijk leven” van Stephen Jay Gould behandelt de bevindingen van het onderzoek naar fossielen uit de Burgess Shale. De ontdekkingen die daar werden gedaan boden een ander licht op de evolutie dan er tot dan toe geschenen had. Eerder werd de evolutie gezien als een fenomeen dat geleidelijk leidde tot een toename aan diversiteit (zie bovenstaande afbeelding). Nauwkeurig onderzoek van de vondsten uit de Burgess Shale toonden echter een plotse diversificatie. De nieuwe soorten die ontstonden leiden ieder ook weer tot diversificatie. Echter vele van de zo ontstane aftakkingen stierven ook weer uit, terwijl er enkele overleefden tot op de dag van vandaag. Zie onderstaande afbeelding.

Evolutie-het-nieuwe-beeld

Welke vertakkingen succes hadden was vooraf niet voorspelbaar, ook nu achteraf nog niet. Waarom stierf die ene toch zo ingenieuze tak volledig uit, terwijl die andere tak wel tot in onze tijd floreerde? Het is niet te beredeneren. Maar, het gebeurde wel. Het resultaat is contingent. Alles wat eerder gebeurde leidde tot het resultaat dat we kennen. De werkelijkheid die we kennen is het gevolg van talloze aan elkaar gerelateerde gebeurtenissen, waarvan de resultaten onvoorspelbaar waren. Alles is gelopen zoals het liep, terwijl kleinere en grotere wijzigingen in ieder stapje van de ontstaansgeschiedenis tot een andere werkelijkheid zouden hebben geleid. De grootste deskundigen onder ons hadden ten tijde van het ontstaan van de Burgess Shale niet de organismen kunnen aanwijzen die langdurig succes zouden hebben.
Niet alleen de natuur evolueert op basis van contingentie, nee ook onze geschiedenis voltrekt zich conform dat patroon. Achteraf kunnen we haar duiden, maar of die duiding ook de complexe werkelijkheid recht doet? Dat is maar de vraag. Duidingen zijn simplificaties. Op basis van onze waarnemingen kunnen we patronen herkennen die tot het nu leiden. Maar, evengoed had er ergens in de tijd iets een beetje anders kunnen lopen en de gehele geschiedenis had een andere loop gehad. Achteraf hadden we dan evengoed een geheel ander patroon gevonden dat tot die werkelijkheid had geleid. Even logisch als het eerste patroon. Zeker. Maar, beide patronen waren niet onontkoombaar en onafwendbaar. Kleine veranderingen hadden altijd tot een andere uitkomst geleid.
Contingentie.

Er gebeurt heel veel dat niet had hoeven gebeuren. Ook al leidt het patroon ons achteraf zo logisch naar de waar gebeurde werkelijkheid. Want, ieder detail dat ergens onderweg was gewijzigd had tot iets anders geleid.

In de woorden van Gould:
Als we ons realiseren dat het feitelijke resultaat niet noodzakelijk was, dat iedere verandering in een willekeurig stadium de loop der gebeurtenissen had veranderd, begrijpen we het oorzakelijk vermogen van afzonderlijke gebeurtenissen. We kunnen praten, treuren of jubelen over elk detail - want elk detail heeft het vermogen alles te veranderen.

Utopisten en maakbaarheid
Wie meent dat hij vooraf kan bepalen welke handelingen zeker tot een bepaald resultaat zullen leiden is een utopist. Utopisten geloven in de maakbaarheid van de werkelijkheid. In de wereld van het management zijn de utopisten promotors van strategisch denken, van het vaststellen van allerlei doelstellingen en van het geloof dat wij mensen in staat zijn die doelstellingen daadwerkelijk te bereiken.

Slaap zacht!

Utopisten zijn verzot op prestatiebeloning. Want zij menen immers van tevoren doelstellingen vast te kunnen leggen waarvoor een van tevoren vastgelegde bonus achteraf gepast is.

De werkelijkheid is te complex om volledig beheerst te kunnen worden. Als je desondanks toch in de buurt van je doelstellingen komt, dan heb je geluk gehad. Bijvoorbeeld doordat er sprake was van een zeldzaam stabiele periode, waarin geen veranderingen plaatsvonden die invloed hadden op jouw business. Of je hebt je afgesloten voor allerlei veranderingen in de omgeving, je hebt niet meer gereflecteerd op de vraag of je handelen nog wel zinvol en nuttig is in een veranderende omgeving en je hebt er alles aan gedaan om toch je doel te bereiken. Vrijwel zeker tegen het belang van je organisatie in.
Het Angelsaksische managementdenken is utopisch van aard.

Pragmatisme
Als je ervan uitgaat dat de maakbaarheid van je eigen werkelijkheid zeer beperkt is, dan is een andere handelingswijze verstandiger. Je komt dan al snel uit bij een “fundamenteel” pragmatisme, bij vooruithandelen. In plaats van je doel in een verre toekomst in beton te gieten, beschouw je de werkelijkheid van het moment. Vanuit dat vertrekpunt overweeg je diverse mogelijke handelingen en schat je in (want echt voorspellen, weten wat de effecten van je handelen zijn, is onmogelijk) wat de effecten van je handelen zullen zijn. Op basis van de verwachte effecten kies je de meest aantrekkelijke optie. Je handelt vooruit. En als de omstandigheden je nopen tot handelen, dan herhaal je het voorgaande. Steeds opnieuw. En opnieuw. Vooruithandelen. Deze handelingswijze vind je terug in het Rijnlandse managementdenken.

Wonderful Life” bij bol.com.

Tags: , , , ,

One Response to “Evolutie en voorspelbaarheid”

  1. admin zegt:

    Citaat van Mike Rother uit “Toyota Kata”:

    How would you feel as a passenger if the pilot were to define the intended flight path for landing the aircraft, and after that allowed no further adjustments to it? On the way from 30,000 feet to the runway on the ground there are going to be many unpredictable wind gusts, and the aircraft will not actually reach the runway.

    Voor de boekbespreking van dit boek, ga naar markensteijn.com/cgi-bin/weblog_basic/index.php?p=2468.