Gefalsifieerde theorieën

Het mag dan niet kloppen, maar het werkt wel, denk ik..., hoop ik..., geloof ik...
Het mag dan niet kloppen, maar het werkt wel, denk ik…, hoop ik…, geloof ik…

Er ligt zelfs niets irrationeels in het voor praktische doeleinden vertrouwen op goed geteste theorieën, want dit is de meest rationele handelwijze waar wij over beschikken.

Zo stelt Popper, en hij gaat hierin nog verder. Trial & error, “gissing” en “weerlegging”, het opwerpen van allerlei theorieën en ze vervolgens proberen te weerleggen, is als methode rationeel. Zolang onze kritische pogingen deze theorieën te weerleggen geen succes hebben, dan kunnen we de theorie voorlopig accepteren.
De natuur doet niet anders. De evolutie bestaat uit talloze mutaties waarvan de succesvolle (en/of onschadelijke) varianten langdurig blijvend zijn. Door veelvuldig theorieën op te werpen en de bruikbare te hanteren kunnen we ons aanpassen aan de werkelijkheid, aan nieuwe omstandigheden. We kunnen overleven.
Ondernemen bestaat uit niets anders dan trial & error. We hebben allerlei ideeën. Slechts enkelen overleven de fase na de “brainstorm”, de fase waarin ze kritisch aan allerlei vragen onderworpen worden. Enkelen leiden tot nieuwe producten of diensten, tot nieuwe bedrijven, en slechts enkele daarvan worden succesvol. Een zeer beperkt aantal wordt zeer succesvol. Nieuwe producten of diensten worden gefalsifieerd door ze op de markt te brengen. Veel sneuvelt. Weinig leidt tot succes.

Men kan een theorie, zelfs nadat zij is verworpen, binnen haar toepassingsbereik voor praktische doeleinden blijven gebruiken: een astronoom die gelooft dat men heeft aangetoond dat de theorie van Newton onwaar is, zal niet aarzelen het formalisme van deze theorie binnen haar toepassingsbereik toe te passen.

In het kennisdomein van het management doet zich echter iets wonderlijks voor. Er zijn nogal wat managementtheorieën in omloop die zelfs binnen hun toepassingsgebied allang gefalsifieerd zijn en die toch nog steeds toepassing vinden. Dat is raar, want juist theorieën in het managementdomein zijn altijd gericht top een doel, of althans: ze worden gebruikt voor een doel. Als ze niet deugen, dan zouden ze niet meer gebruikt moeten worden. Ze kunnen immers niet bijdragen aan het bereiken van het doel als ze ondeugdelijk zijn gebleken. Wel gebruiken van theorieën die binnen het toepassingsgebied ondeugdelijk zijn, is volslagen irrationeel. En toch gebeurt dat. En toch worden ze nog steeds in menige managementopleiding als kennis doorgegeven.

Bewijs voor ondeugdelijkheid is kennelijk niet in staat om de door goeroes opgeworpen hoop op succes te elimineren.

Citaten uit: “De Groei van kennis“, K. Popper

Tags: , ,

Comments are closed.