Vrijheid en stabiliteit

borderwijk-blokken-knorrende-beesten-bint

In Blokken beschrijft Borderwijk op beklemmende wijze het bestaan van en in een totalitaire staat. Totalitarisme begint met idealisme. Er is immers iemand of een groep geweest die er alles aan deed om een ideale wereld te scheppen en die de macht kreeg om deze te verwezenlijken.
Totalitarisme streeft een ideaalbeeld na en onderdrukt alles wat daar tegenin gaat en wat het ideaal zou kunnen ondermijnen.
Totalitaire staten veranderen altijd in staten van repressie en angst. Initiatieven worden ontmoedigd want alles dat afwijkt van de norm kan gevaarlijk zijn. Wie nieuwe ideeën verkondigd, wordt snel als gevaarlijk of slecht gezien. Wie als gevaarlijk of slecht wordt gezien (ongeacht of hij/zij dat werkelijk is; veel ideeën zijn immers tandeloos en op zichzelf niet bedreigend) dreigt te worden opgesloten of erger.

Hoop versus roest
Borderwijk eindigt Blokken met een teken van hoop. De mensen geven zich over aan gedrag dat niet met de regels spoort. De mens in de mensen komt los, hun hunkering te kunnen doen wat ze willen in plaats van te doen wat ze mogen. Aan ieder totalitarisme komt een eind. Stabiliteit in een totalitaire toestand kan alleen worden gewaarborgd door alles vast te schroeven en afwijkingen te onderdrukken. Totalitaire staten roesten vast in een gestolde werkelijkheid die zij zelf hebben gecreëerd. Zij “liggen vast”. Inspelen op verandering is onmogelijk. Verandering van binnenuit wordt onderdrukt.

Vastgeroeste staten stagneren. Dit net zolang tot de toestand zo onhoudbaar is geworden, en de vrijheidsdrang van de mensen zo groot is, dat het volk het bewind omver werpt. De val van de muur, de fluwelen revolutie in Tsjechië, Tunesië, Libië, de huidige strijd in Syrië en in de toekomst de val van het bewind in Noord-Korea. Onontkoombaar.

Een totalitair bewind kan nooit langdurig stabiel blijven, het valt altijd. Borderwijk zag dit al in de jaren dertig van de vorige eeuw.

Vrijheid en stabiliteit
Uiteindelijk leidt vrijheid tot stabiliteit. Vrijheid leidt tot voortdurende vernieuwing, tot aanpassing aan nieuwe werkelijkheden, tot initiatieven. Vrijheid lijkt tot anarchie te kunnen leiden, tot desintegratie en tot verval. Het tegendeel blijkt het geval, vrijheid is een basis voor langdurige stabiliteit. Staten waar veel vrijheid is, laten sterk wisselende politieke kleuren in het machtscentrum zien, maar wat stabiel is, dat is hun basis. De basis van respect voor iedereen, ruimte voor iedereen, vrijheid voor iedereen.

Desintegratie wordt voorkomen door wetten die juist ruimte en vrijheid respecteren. Wetten die dit beschermen door tegelijkertijd beperkingen op te leggen aan die vrijheid. Zonder rechten is er geen vrijheid voor iedereen, zonder beperkingen evenmin. De vrijheid voor de één wordt beschermd door de vrijheid van anderen iets in te perken. De rechten van de één, leggen beperkingen op aan de vrijheden van de ander. Dat is gezond. Bescherming van rechten, geven van vrijheid. Samen de basis voor stabiliteit.

Moeten en mogen
Als we deze denkbeelden naar organisaties doortrekken, dan geeft het ook duidelijkheid. Leg veel vrijheid bij medewerkers, teveel sturing van bovenaf belemmert de vrijheid van medewerkers. Te weinig vrijheid ontneemt medewerkers de mogelijkheid om met nieuwe ideeën en initiatieven te komen, om in te spelen op nieuwe werkelijkheden. Vrijheid, levert organisaties de basis voor voortdurende vernieuwing, voor innovatie. Voor stabiliteit op de langere termijn.

Regels en afspraken zorgen binnen organisaties voor een basis waar iedereen zich aan moet houden. Ze zouden de rechten moeten beschermen, de individuele vrijheid van medewerkers. De praktijk is helaas doorgaans anders. De meeste regels en afspraken leggen “moeten” op en perken daarmee de vrijheid in. Waar veel “moeten” is, is weinig “mogen”. Waar weinig mag, daar ontbreekt aanpassingsvermogen aan nieuwe werkelijkheden.

Vastgeroeste raderen bewegen niet.

Blokken op Bol.com.

Tags: , , , ,

Comments are closed.